PEYZAJ
Teraslar, Duvarlar ve Park
Burada neredeyse hiçbir şey düz değil. Teraslar, harçsız kuru taş duvarları, 1997 UNESCO listesi ve milli park, hepsi aynı dik soruna cevap veriyor.
Check dates and availability ↗İnsanların inşa etmek zorunda kaldığı bir peyzaj
Cinque Terre hakkında anlaşılması gereken ilk şey, güzelliğinin manzaradan önce tarımsal olduğu. Dağlarla deniz arasında neredeyse hiç düz zemin yok, bu yüzden yüzyıllar boyunca insanlar zemin yarattı; yamaçları, ayakta durmanın bile güç olduğu eğimlerde üst üste yığılmış dar teraslara oydu. Bu raflarda asma, zeytin ve limon yetiştirdiler; toprağı ve sepetleri elle, sonraları da küçük dişli demiryollarıyla taşıdılar. Her köyün üzerinde doğal bir yeşil amfitiyatro gibi görünen şey, aslında Avrupa'nın en büyük elle inşa edilmiş peyzajlarından biri; bu kadar dik bir kıyıyı işlemenin başka bir yolu olmayan ailelerce yaklaşık bin yıl boyunca şekillendirilmiş.
Onu ayakta tutan kuru taş duvarlar
Her şeyi yerinde tutan, harç kullanılmadan örülmüş, yağmurun arkasında birikmek yerine içlerinden süzülmesi için taşın taşa oturtulduğu kuru taş duvarlar, yani muretti a secco. Toplam uzunluk gerçekten devasa — tahminler sık sık teraslar boyunca birkaç bin kilometreye ulaşıyor; insanların Çin Seddi'yle kıyaslamayı sevdiği bir rakam ve böyle sayımlar kaba olsa da, duvarların arasında durunca ölçek inandırıcı hâle geliyor. Aynı zamanda sistemin tamamının zayıf noktası da bu: onarılmayan bir duvar çöküyor, arkasındaki teras toprağını kaybediyor ve yamaç hareket etmeye başlıyor. Gördüğünüz her duvar, birinin bir zamanlar elle inşa ettiği ve bir başkasının sürekli yeniden inşa etmesi gereken bir şey.
UNESCO'nun 1997'de neden listeye aldığı
1997'de UNESCO, bölgeyi «Portovenere, Cinque Terre, and the Islands (Palmaria, Tino and Tinetto)» kapsamında Dünya Mirası Listesi'ne kaydetti. Tanıma, neyi tanıdığı için önemli: sadece beş fotojenik köy değil, bir kültürel peyzaj — teraslamanın, yerleşimlerin ve kıyının tek, ayrılmaz bir bütün oluşturduğu, doğa ile insan ellerinin asırlar boyunca birleşik çalışması. Bu, bir katedral ya da harabeden farklı bir kategori. Liste, insanların bu kayalığı işleme biçiminin kendisinin anıt olduğu yönünde bir argüman aslında; bu yüzden korumak, sadece köyleri ziyaretçiler için güzel tutmak değil, terasları işlenir ve duvarları ayakta tutmak anlamına geliyor.
Milli park ve neyi koruduğu
Parco Nazionale delle Cinque Terre 1999'da kuruldu; alan olarak İtalya'nın en küçük milli parklarından biri ama en yoğun ziyaret edilenlerden biri. İşi tasarım gereği zor: her yıl milyonlarca insan içinden geçerken kırılgan, elle inşa edilmiş bir peyzajı korumak. Park bu yüzden işaretli patikaları yönetiyor, üzerlerinde Cinque Terre Card'ı zorunlu kılıyor ve açıktaki korunan bir deniz alanının yanı sıra teras ve duvar onarımını finanse ediyor. Bir patika kartı satın aldığınızda, doğrudan bir şekilde görmeye geldiğiniz patikaların ve yamaçların bakımına katkıda bulunuyorsunuz. Parkın önceliği yaz zirvesi bunu inandırıcı kılmayı zorlaştırsa da, önce koruma, sonra turizm.
Gerçekte ne kadar kırılgan
Manzarayı yaratan diklik, aynı zamanda sürekli bir tehdit. Heyelanlar düzenli olarak patika bölümlerini alıp götürüyor, bazen yıllarca ve Ekim 2011'de şiddetli bir fırtına Vernazza ve Monterosso'ya sel ve çamur akıntıları gönderdi; sokakları gömdü ve düzeltilmesi uzun süren bir zarara yol açtı. Bu dramatik olayların arkasında daha yavaş bir olay var: tarım kârsız hâle geldikçe pek çok teras terk edildi, duvarları çökmeye bırakıldı; bu da tüm yamacın kaymaya daha yatkın olmasına neden oluyor. Burası dengede olmaktan çok gerilimde tutuluyor. Burada keyfini çıkardığınız her şey — duvarlar, asmalar, kayalığa tutunan patikalar — yer çekimine ve havaya karşı sürekli, gösterişsiz bir bakıma bağlı.
Onu korumanın sessiz emeği
Cesaret verici olan, insanların hâlâ bunun için mücadele ediyor olması. Bir kuşak küçük şarap üreticisi, terk edilmiş teraslara geri döndü; duvarları yeniden inşa edip, ancak peyzajı şarap kadar değerli görürseniz ekonomik olarak anlamlı olan asmaları yeniden dikiyor. Gönüllüler ve parkın desteklediği projeler muretti a secco'yu taş taş onarıyor ve bağların arasından geçerken görebileceğiniz küçük tek raylı hatlar, en yüksek parsellerin bakımını mümkün kılan şeyin bir parçası. Yürürken bunu yanınızda taşımaya değer: manzara bir fon değil, devam eden bir bakım eylemi. Terasta yetişen şarabı seçmek, işaretli patikalarda kalmak ve park kartını satın almak, bunun bir parçası olmanın küçük yolları.